|
|
(...)
Ή Τουρκία κυριαρχείται μονίμως από τρεις βασικούς παράγοντες που επηρεάζουν την πολιτική της, εσωτερική και εξωτερική, σε διάφορους κάθε εποχή βαθμούς. Αυτά είναι το Ισλάμ, το στρατιωτικό κατεστημένο και ο εθνικισμός - που συχνά εμπλέκει και τον ιδιαίτερα επικίνδυνο για όλη την περιοχή παντουρκισμό. Χωρίς ενδοιασμούς η Τουρκία πράγματι επεμβαίνει συχνά στα εσωτερικά πράγματα και στα εκλογικά αποτελέσματα τρίτων χωρών με το πρόσχημα της προστασίας «συγγενών» πληθυσμών. Σαν παράδειγμα επίκαιρο και όχι παρωχημένο να αναφέρουμε εδώ ότι, στις μέρες μας, η Άγκυρα, επικαλούμενη την προστασία των δικαιωμάτων των Τουρκομάνων επεμβαίνει στις εξελίξεις στο βόρειο Ιράκ. Έχει μάλιστα κατηγορήσει επανειλημμένα τις κουρδικές παρατάξεις αλλά και τις ΗΠΑ ότι αλλοίωσαν την πληθυσμιακή σύνθεση του Κιρκούρκ.
Η προσπάθεια να «εξευρωπαϊστεί» η Τουρκία προϋποθέτει την ελάττωση και την τελική εξουδετέρωση της ισχύος του στρατιωτικού κατεστημένου. Γιατί δεν είναι νοητό να συγκυβερνάται σήμερα ένα κράτος μέλος της ΕΕ από τον στρατό του. Και μάλιστα ένα στρατό που είναι παράγων γεωστρατηγικής επιρροής σε ένα περιβάλλον γειτονικών χωρών γεμάτο προβλήματα και αμφίβολες ισορροπίες. Το παράδοξο είναι όμως ότι το στρατιωτικό κατεστημένο της Τουρκίας είναι και ο εγγυητής του κεμαλισμού, δηλαδή της συγκράτησης του ισλαμισμού, που, αυτή τη στιγμή υπό την ήπια μορφή του συνεργάζεται ως κυβέρνηση με τους στρατιωτικούς. Θέλουμε δηλαδή στην Ευρώπη τους - ανεπιθύμητους - στρατιωτικούς να ελέγχουν τους ισλαμιστές, στην κυβέρνηση και παραέξω, που όμως αυτοί οι ισλαμιστές πρέπει να στείλουν τους στρατιωτικούς πίσω στους στρατώνες τους για να γίνουν ικανοί να μπουν στην ΕΕ και να μην ελέγχονται από τους στρατιωτικούς. Είναι αυτό κατά τη γνώμη μας το αποκορύφωμα μιας ομιχλώδους πολιτικής σκέψης που έχει πάρει δρόμους ιδιαίτερα επικίνδυνους.
Όπως παρατηρεί ο συνάδελφος πρέσβης ε.τ. Ντίνος Λυμπερόπουλος στο βιβλίο του Η απαγωγή της Ευρώπης, η Τουρκία από τη μια μεριά
καλλιεργεί τον ρόλο της περιφερειακής «υπερδύναμης» με βλέψεις επικράτησης στον ευρύτερο χώρο της Μέσης Ανατολής από το Αιγαίο και την Κύπρο μέχρι τον Καύκασο και τη Μεσοποταμία και από την άλλη επιδιώκει την ένταξη της στην ΕΕ. Η αντίφαση είναι φανερή διότι ο ρόλος της «περιφερειακής υπερδύναμης» υπαγορεύει στην Τουρκία επιλογές σε ευαίσθητους χώρους όπως η Μέση Ανατολή, ο Περσικός Κόλπος ή ο Καύκασος που έρχονται σε σύγκρουση με τον ευρωπαϊκό προσανατολισμό της.
Απ' όλα αυτά συνάγεται ότι η τυχόν ένταξη της Τουρκίας θα παρέσυρε την ΕΕ σε πολλές και ατέρμονες διαμάχες στις οποίες η Τουρκία εμπλέκεται από την εθνικιστική και διεκδικητική φύση της. Ουκ ολίγες είναι οι διαφορές που έχει με τους γείτονες της: συνοριακά με τη Συρία, θέματα Κούρδων και υδάτων με το Ιράκ, το Κυπριακό, οι σχέσεις με την Αρμενία κ.ά.
Οι Ευρωπαίοι ηγέτες έχουν έτσι βρεθεί - ας μας συγχωρεθεί η εικόνα - με μια καυτή πατάτα στα χέρια. Την κοιτούν απορώντας για τον λόγο που την μάζεψαν και περιμένουν να διαπιστώσουν αν αυτή θα αποφασίσει να κρυώσει πριν αυτοί προηγουμένως κάψουν τα χέρια τους.
Είναι ολοφάνερο, μετά όσα ειπώθηκαν, ότι η ΕΕ έχει να λύσει με-σοπρόσθεσμα μεν - αλλά οπωσδήποτε να λύσει - ένα πολύ σοβαρό πρόβλημα, θα δεχθεί τελικά την Τουρκία ως πλήρες μέλος της κινδυνεύοντας να χάσει ολότελα όχι μόνο τον αρχικό της προσανατολισμό αλλά και την ίδια την ταυτότητα της. Ή θα αρνηθεί κάποια στιγμή να συνεχίσει μέχρι τέλους κάτι που μάλλον «ελαφρά τη καρδία» άρχισε. Θα κινδυνέψει όμως τότε σοβαρά να προκαλέσει έντονες απογοητεύσεις και πραγματικές αντιδυτικές εξάρσεις στον πληθυσμό και στις μελλοντικές κυβερνήσεις της Τουρκίας. Γιατί, μετά δέκα - δεκαπέντε ακόμη χρόνων συνεχείς «εκπτώσεις» ευρωπαϊκότητας που παραχωρεί στην υποψήφια χώρα η ΕΕ, χωρίς αντίστοιχο αντίκρισμα, θα φτάσει αναγκαστικά σε μία από τις δύο αυτές καταστάσεις: και τις δύο εξίσου καταστροφικές.
Μάνος Μεγαλοκονόμος
πρέσβης ε.τ.
«Ευρώπη και Τουρκία»
Τετράδια Πολιτικού Διαλόγου Έρευνας και Κριτικής
τετράδιο πεντηκοστό-πεντηκοστό πρώτο,
φθινόπωρο 2005
|
|
